استخوانها داراییهای پنهان بدن هستند. بسیاری از ما تا زمانی که دچار درد شدید یا شکستگی ناگهانی نشویم، به سلامت اسکلت خود فکر نمیکنیم اما حقیقت این است که از ۳۰ سالگی به بعد، بدن شروع به از دست دادن توده استخوانی میکند. سنجش تراکم استخوان تنها ابزار دقیق پزشکی است که به ما میگوید این فرآیند با چه سرعتی در حال پیشروی است.
در این مقاله، هر آنچه باید درباره این آزمایش حیاتی، کاربردها و ضرورت انجام آن در مراکز معتبری همچون پردیس نور بدانید، آوردیم، با ما همراه شوید.
سنجش تراکم استخوان (Bone Mineral Density) که به اختصار BMD نامیده میشود، یک روش تصویربرداری تشخیصی است که مقدار مواد معدنی، به ویژه کلسیم را در هر سانتیمتر مکعب از استخوان اندازهگیری میکند.
امروزه دقیقترین روش برای این کار، استفاده از دستگاه DXA (Dual-Energy X-ray Absorptiometry) است. در این تکنولوژی، دو پرتو اشعه ایکس با سطح انرژی متفاوت به سمت استخوانها، معمولا لگن و ستون فقرات فرستاده میشود. تفاوت در جذب این پرتوها توسط بافت نرم و استخوان، به پزشک اجازه میدهد تا تراکم دقیق استخوان را محاسبه کند.
این روش به دلیل دقت بسیار بالا و میزان اشعه بسیار کم، توسط سازمان بهداشت جهانی (WHO) به عنوان استاندارد طلایی تشخیص شناخته شده است.
بسیاری تصور میکنند سنجش تراکم استخوان فقط برای سالمدان و افراد مسن است، اما کاربردهای آن بسیار فراتر از این تصور است. در ادامه مهمترین کاربردهای سنجش تراکم استخوان را توضیح دادیم.
پوکی استخوان یا استئوپروز تا لحظه شکستگی هیچ علامتی ندارد. این آزمایش سنجش تراکم میتواند سالها قبل از اینکه استخوان شما بشکند، ضعیف شدن آن را تشخیص دهد.
اگر در حال مصرف دارو برای تقویت استخوان هستید، تنها راهی که پزشک متوجه شود دارو کار خود را درست انجام میدهد یا خیر، تکرار آزمایش سنجش تراکم استخوان در بازههای زمانی مشخص است.
با استفاده از نتایج این آزمایش و ترکیب آن با الگوریتمهایی مثل FRAX، پزشکان میتوانند با دقت بالایی پیشبینی کنند که احتمال شکستگی لگن یا ستون فقرات شما در یک دهه آینده چقدر است. به همین خاطر بهتر است در میانسالی نسبت به این مورد حساس باشید و حتما برای سنجش تراکم اقدام کنید.
افرادی که دچار پرکاری تیروئید، بیماریهای کلیوی یا مشکلات گوارشی هستند، در معرض تخریب و پوکی استخوان قرار دارند. آزمایش سنجش تراکم به دارودرمانی و پیشگیری از پیشرفت این بیماریهای زمینهای کمک میکند.
سنجش تراکم استخوان، کلید تشخیص سه بیماری است که در ادامه توضیح دادیم.
انجام اسکن و سنجش تراکم استخوان در هر کلینیک و مرکزی توصیه نمیشود. دقت اعداد در سنجش تراکم استخوان (T-Score) حیاتی است. کوچکترین خطا در کالیبراسیون دستگاه میتواند منجر به تشخیص اشتباه شود. به همین خاطر بهتر است که حتما به مرکزی معتبر مراجعه کنید. در ادامه توضیح دادیم چرا مرکز پردیس نور بهترین انتخاب برای تست سنجش تراکم استخوان است؟!
بیماران و درمانجویانی که یکی یا چند مورد از شرایط زیر را دارند، بهتر است که حتما برای سنج تراکم استخوان اقدام کنند.
سنجش تراکم استخوان یکی از راحتترین آزمایشهای پزشکی است. نیاز به ناشتایی ندارد و میتوانید طبق معمول غذا بخورید. البته ۲۴ ساعت قبل از سنجش تراکم استخوان نباید قرص کلسیم مصرف کنید.
برای تست لباسی بپوشید که زیپ، دکمه فلزی یا سگک نداشته باشد. در طول سنجش هم راحت و بدون استرس باشید. کل این فرآیند بین ۱۰ تا ۱۵ دقیقه طول میکشد. شما روی یک تخت صاف دراز میکشید و بازوی دستگاه از روی شما عبور میکند؛ بدون اینکه تماسی داشته باشد. پس اصلا جای ترس و نگرانی ندارد.
T-score تراکم استخوان بیمار را با یک جوان سالم ۳۰ ساله مقایسه میکند. عدد بین ۱- و ۱+ نرمال، بین ۱- تا ۲.۵- استئوپنی و کمتر از ۲.۵- پوکی استخوان است. Z-score تراکم را با افراد همسن و همجنس خودتان مقایسه میکند. اگر این عدد غیرعادی باشد، پزشک به دنبال دلیلی غیر از پیری، مثل بیماریهای زمینهای میگردد.
میزان اشعه در اسکن DXA بسیار ناچیز (کمتر از ۱۰ درصد یک عکس قفسه سینه) است. اشعهای که در طول این اسکن دریافت میکنید، تقریبا معادل اشعهای است که به طور طبیعی در طول یک روز از محیط دریافت میکنید.
خیر. با وجود کم بودن میزان اشعه، انجام این آزمایش در دوران بارداری ممنوع است، مگر در موارد بسیار اضطراری که باید با تایید پزشک متخصص باشد.
بهتر است با نسخه پزشک (ارتوپد، روماتولوژیست یا متخصص زنان) مراجعه کنید تا نواحی مورد نیاز برای اسکن به دقت مشخص شود، اما امکان مشاوره و راهنمایی در خود مرکز نیز وجود دارد.
دریافت کلسیم و ویتامین D، ورزشهای استقامتی مانند پیادهروی، ترک سیگار و در صورت نیاز، مصرف دارو تحت نظر متخصص باعث بهبود اسکلت بدن میشود.
در این مقاله بررسی کردیم که سنجش تراکم استخوان صرفا یک آزمایش روتین نیست، بلکه یک استراتژی هوشمندانه برای پیشگیری از ناتوانیهای جسمی در آینده است. پوکی استخوان، برخلاف بسیاری از بیماریها، تا زمانی که به مرحله بحرانی شکستگی نرسد، هیچ علامت یا دردی از خود بروز نمیدهد؛ به همین دلیل است که سازمانهای بهداشت جهانی آن را دزد خاموش مینامند.
بسیاری از افراد تصور میکنند درد مفاصل یا کمردرد نشانه پوکی استخوان است، در حالی که این بیماری تا زمان حادثه کاملا بیصدا است و با سنجش تراکم استخوان خودش را نشان میدهد.
مراجعه به مرکز تصویربرداری پردیس نور به شما این اطمینان را میدهد که تحت آزمایش با دقیقترین تکنولوژی روز دنیا قرار گرفتهاید. نتایج شما توسط متخصصین باسابقه تفسیر شده و میتوانید برای بهبودتان بهترین تصمیم را بگیریدو اگر در گروههای پرخطر هستید یا تاکنون این آزمایش را انجام ندادهاید، همین امروز برای سنجش تراکم استخوان خود برنامهریزی کنید.
